Rewolucja w zwolnieniach lekarskich. Czy nowelizacja L4 uderzy w pracowników?

Największa od lat reforma systemu zwolnień lekarskich (L4) staje się faktem. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, pod przewodnictwem Agnieszki Dziemianowicz-Bąk, wprowadza szereg nowych regulacji, które – jak twierdzi resort – mają uszczelnić system i ukrócić nadużycia. Krytycy ostrzegają jednak, że zmiany mogą prowadzić do chaosu i jeszcze większej liczby fikcyjnych zwolnień.

Nowe zasady L4: koniec z niekontrolowanym zwolnieniem?

Dotychczas lekarze mogli oznaczać zwolnienie kodem „1” (zalecenie pozostania w domu) lub „2” (możliwość wychodzenia). Nowelizacja precyzuje, że osoby z kodem „2” będą mogły wykonywać jedynie „zwykłe czynności dnia codziennego”, takie jak zakupy spożywcze, odbiór leków czy wizyta u lekarza. To jednak nie koniec zmian – kluczową nowością jest możliwość podjęcia pracy podczas zwolnienia lekarskiego, jeśli lekarz uzna, że pacjent jest zdolny do wykonywania określonych czynności zawodowych.

- Przykładowo, jeśli pracownik biurowy złamie nogę, ale jego obowiązki nie wymagają aktywności fizycznej, lekarz będzie mógł pozwolić mu na dalszą pracę zdalną. To może być korzystne dla firm i pracowników, ale jednocześnie otwiera pole do nadużyć 

– zauważa Mikołaj Zając, prezes firmy doradczej Conperio.

Kontrowersje wokół nowych przepisów

Koncepcja pracy podczas L4 budzi ogromne emocje. Eksperci rynku pracy ostrzegają, że może ona doprowadzić do sytuacji, w której pracownicy będą „dorabiać” na zwolnieniach, osłabiając wiarygodność systemu.

- Nowe regulacje wprowadzają więcej niejasności niż klarowności. Przykładowo, dopuszczenie wykonywania 'zwykłych czynności dnia codziennego' budzi pytania – czy oznacza to szybkie zakupy spożywcze, czy również wielogodzinną wizytę w galerii handlowej?

 – zastanawia się Zając.

Jeszcze większe obawy budzi fakt, że w niektórych przypadkach pracownik może być formalnie na zwolnieniu u jednego pracodawcy, a jednocześnie legalnie pracować u innego. To zdaniem ekspertów grozi masowym nadużywaniem systemu.

ZUS na tropie fikcyjnych zwolnień

Nowe przepisy przewidują także bardziej rygorystyczne kontrole zwolnień. Inspektorzy ZUS zyskają szersze uprawnienia, w tym możliwość przeprowadzania niezapowiedzianych wizyt oraz sprawdzania lokalizacji związanych z działalnością gospodarczą pracownika. Każdy ubezpieczony będzie musiał podać aktualny adres pobytu na L4, a nieuzasadniona nieobecność może skutkować cofnięciem zasiłku.

Ministerstwo tłumaczy, że jest to odpowiedź na rosnącą liczbę zwolnień – w 2023 roku wystawiono aż 27 mln zaświadczeń, a w 2024 już 28 mln. Tymczasem liczba osób aktywnych zawodowo spada – w czwartym kwartale 2024 roku pracowało 17,25 mln osób, czyli o 76 tys. mniej niż rok wcześniej. W połączeniu z rosnącym bezrobociem (5,4 proc. w styczniu 2025 r.) rodzi to obawy o przyszłość rynku pracy.

Uszczelnienie czy uatrakcyjnienie systemu L4?

Zdaniem ekspertów, zamiast ograniczać absencję, nowe przepisy mogą stworzyć kolejne problemy. Wystawianie zwolnień wstecznych, które obecnie jest szeroko stosowane, ma być ograniczone – w przypadku lekarzy rodzinnych do jednego dnia, a dla psychiatrów do trzech dni. Ministerstwo chce też ograniczyć teleporady, które zdaniem wielu pracodawców stały się głównym narzędziem masowego wystawiania L4.

- Doskonałym przykładem patologii systemu była 'psia grypa', czyli protest policjantów, którym w ciągu jednego dnia wystawiono kilka tysięcy zwolnień lekarskich. Nowelizacja przepisów jest groźna, ponieważ system jest już teraz dziurawy i nadużywany 

– alarmuje Zając.

Czy nowe regulacje rzeczywiście naprawią system, czy raczej stworzą nowe pole do nadużyć? Na razie jedno jest pewne – przed pracownikami, pracodawcami i lekarzami stoi czas pełen niepewności.