Brak Niemców w zbrodniach nazistowskich. Nazi aplikacja

Projekt realizowany przez Fundację Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość, finansowany jest z budżetu federalnego na kwotę 780 tys. euro. Docelowo aplikacja ma zawierać informacje o ponad 25 tys. udokumentowanych zbrodni w 8 tys. lokalizacjach.

Cel: edukacja czy polityka?

Jak informuje Wolfgang Hauck, szef projektu, atlas ma nie tylko dokumentować przeszłość, ale również przypominać o konsekwencjach zbrodni nazistowskich w kontekście współczesnym. Na stronie projektu można przeczytać, że rasizm, antysemityzm i ataki na liberalną demokrację są wciąż obecne w Niemczech, co uzasadnia potrzebę edukacji historycznej w nowoczesnej formie medialnej.

Projekt stawia na multimedialność – każda lokalizacja zbrodni na mapie jest opatrzona szczegółowym opisem, materiałami graficznymi oraz linkami do źródeł. Według twórców, ma to być narzędzie dla młodych pokoleń, aby kultura pamięci przetrwała w zmieniających się realiach.

Brak „Niemców” w „zbrodniach nazistowskich”

Krytyczne głosy zwracają uwagę na fakt, że w narracji projektu brakuje wyraźnego wskazania Niemców jako sprawców zbrodni. W materiałach mowa jest wyłącznie o „nazistach”, co nie podkreśla narodowości odpowiedzialnych za działania w latach 1933–1945. To budzi kontrowersje, szczególnie w kontekście historycznym, gdzie termin „naziści” był nierozerwalnie związany z niemiecką tożsamością narodową.

Polityczny kontekst projektu

Dokumenty opisujące założenia aplikacji wskazują na jeszcze jeden aspekt – projekt ma być po części odpowiedzią na wzrost popularności skrajnie prawicowej Alternatywy dla Niemiec (AfD). Według niektórych interpretacji, aplikacja nie jest tylko narzędziem edukacyjnym, ale także elementem walki politycznej. Pamięć o zbrodniach nazistowskich ma służyć osłabieniu odradzających się ideologii prawicowych, które według lewicowej SPD oraz de facto lewicowej CDU, stanowią zagrożenie dla liberalnej demokracji.

Pomysłodawcy projektu podkreślają potrzebę edukacji i walki z ekstremizmami, ale krytycy widzą w nim próbę instrumentalizacji historii dla bieżących celów politycznych. 

Poniżej link do oryginalnego opisu projektu, a pod linkiem tłumaczenie tekstu na język polski.

Źródło: Republika

Nazi Crimes Atlas — Cyfrowy Atlas Zbrodni Nazistowskich

W okresie dyktatury narodowosocjalistycznej popełniono tysiące zbrodni na ludziach, z których część jest dobrze udokumentowana, inne zaś pozostają nieznane lub zapomniane. Wiele z tych zbrodni zostało po 1945 roku osądzonych przez wymiar sprawiedliwości aliantów, a także przez niemieckie sądy w obu częściach Niemiec – Wschodnich i Zachodnich. Ponad 25 000 takich przestępstw w samych Niemczech można dokładnie prześledzić w aktach sądowych, a dane na ich temat zostały szczegółowo zebrane w jednej bazie danych. Projekt „Nazi Crimes Atlas” czyni te informacje widocznymi i dostępnymi dla ogółu społeczeństwa.

Pamięć o zbrodniach popełnionych w latach 1933–1945 przez organizacje nazistowskie, a także przez pojedynczych sprawców, musi być wzmocniona w obliczu odradzających się skrajnie prawicowych ideologii. Przenoszenie edukacji do przestrzeni cyfrowej wymaga nowych podejść do przekazywania wiedzy o okresie nazizmu. Projekt Nazi Crimes Atlas czyni fakty z tego okresu powszechnie dostępnymi, umożliwiając zarówno łatwe zapoznanie się z tematyką zbrodni, jak i pielęgnowanie pamięci w przestrzeni cyfrowej.

Projekt:
Projekt „Nazi Crimes Atlas — Cyfrowy Atlas Zbrodni Nazistowskich” opracowuje w sposób przystępny dane dotyczące zbrodni nazistowskich popełnionych w latach 1933–1945, które zostały osądzone przez niemiecki wymiar sprawiedliwości po 1945 roku. Aplikacja, oparta na ponad 25 000 udokumentowanych przypadków w 8 000 miejscach na terenie Niemiec, wizualizuje te zbrodnie w formie dwujęzycznego cyfrowego atlasu. Zbrodnie te można podzielić na różne kategorie, takie jak pogromy, denuncjacje, zbrodnie wobec przeciwników politycznych, zbrodnie końca wojny czy tzw. eutanazja. Projekt jest częścią agendy edukacyjnej „NS-Unrecht” Fundacji Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość (EVZ) i jest finansowany przez Federalne Ministerstwo Finansów do końca 2025 roku.

Cel:
Opracowujemy specjalistyczną wiedzę na temat tych istotnych danych historycznych w sposób ogólnodostępny dla społeczeństwa. Aplikacja skierowana jest szczególnie do młodego pokolenia. Aktywne przekazywanie wiedzy o przeszłości nazistowskiej oraz uwidacznianie tych zbrodni pozwala na zdobywanie wiedzy i wyciąganie wniosków. Projekt pogłębia i poszerza zrozumienie Holokaustu oraz innych zbrodni nazistowskich. Aplikacja na smartfony zapewnia łatwy i bezpośredni dostęp do tych informacji. Inicjatywy, szkoły oraz wszyscy zainteresowani mogą bezpośrednio wyszukiwać konkretne zbrodnie i miejsca ich popełnienia w swojej okolicy, wykorzystując je do badań. Dodatkowe informacje odsyłają do archiwaliów oraz do istniejących inicjatyw społecznych zajmujących się tą tematyką. Projekt stanowi wkład w rozwój historii publicznej oraz nauki obywatelskiej.

Aplikacja:
Centralnym elementem projektu jest bezpłatna aplikacja na smartfony, która umożliwia dostęp do historycznych miejsc zbrodni. Na początek w aplikacji zamieszczone zostaną informacje o zbrodniach nazistowskich związanych z tzw. listopadowymi pogromami z 1938 roku, naniesione na mapę. Po ukończeniu projektu atlas będzie obejmował ponad 8 000 miejsc różnego rodzaju zbrodni popełnionych przez nazistów w Niemczech. Krótkie opisy zbrodni zawarte w aplikacji pozwalają na analizę zarówno z perspektywy sprawców, jak i ofiar. Prezentują także podejście niemieckiego wymiaru sprawiedliwości oraz społeczeństwa do zbrodni nazistowskich. Uwzględnione zostaną wszystkie grupy ofiar – nie tylko ludność żydowska, ale także inne osoby dotknięte zbrodniami nazistowskimi. Dzięki zamieszczonym sygnaturom akt użytkownicy będą mogli znaleźć oryginalne źródła i kontynuować badania.

Udział:
Aktywnie nawiązujemy kontakt z różnymi inicjatywami i szkolimy ich członków, aby umożliwić udział w projekcie oraz pogłębianie i rozszerzanie badań. W ten sposób dane i materiały w aplikacji są stale uzupełniane. Na tej bazie mogą powstać wystawy, audioprzewodniki, krótkie filmy i wiele innych projektów związanych z aktywnym pielęgnowaniem pamięci.

Efekt:
Cyfrowy Atlas Zbrodni Nazistowskich rozwija kompetencje i kształtuje umiejętność krytycznego myślenia. Pamięć o zbrodniach nazistowskich jest tutaj traktowana jako forma upamiętnienia ich ofiar. Aplikacja, skierowana do szerokiej grupy odbiorców, zapewnia dostęp do odpowiednich informacji w dowolnym miejscu i czasie, przyczyniając się w trwały sposób do edukacji politycznej. Działania na rzecz popularyzacji projektu i jego edukacyjny charakter, skoncentrowane szczególnie na młodym pokoleniu, wzmocnią jego oddziaływanie. Chcemy przyczynić się do krytycznej i pogłębionej refleksji nad przeszłością oraz wspierać zaangażowanie obywatelskie.

Wpisanie w kulturę pamięci:

Projekt rozszerza możliwości zachowania pamięci oraz wspiera dyskusję na temat sprawstwa, jego ścigania, a także ogólnego rozumienia winy i odpowiedzialności. Historia staje się namacalna, podobnie jak szerokie spektrum grup społecznych, które padły ofiarą tych zbrodni. „Cyfrowy Atlas Zbrodni Nazistowskich” to nie tylko historyczne kompendium wiedzy, ale także narzędzie umożliwiające żywą, aktualną refleksję nad dyktaturą nazistowską w Niemczech i poza ich granicami.