Pięć minut fikcji obniża stres. Naukowcy zachęcają do tego

Prof. Barbara Sahakian i dr Christelle Langley z Wydziału Psychiatrii w Cambridge zauważyły skalę tych zależności, pisząc w 2025 r. książkę „Brain Boost: Healthy Habits for a Happier Life”. Zaskoczyło je, jak mało systematycznych prac było na ten temat. Teraz, wraz z Vicki Perrin, szefową The Queen’s Reading Room (organizacji założonej przez królową Camillę), podsumowują dziesiątki źródeł: ankiety, badania podłużne i skany mózgu. Recenzja wpisuje się w brytyjski Narodowy Rok Czytania. 

Czytanie to doskonały sposób na wspieranie zdrowia mózgu, rozwijanie umiejętności poznawczych i poprawę samopoczucia. Powinniśmy do tego zachęcać od najmłodszych lat, ale naprawdę nigdy nie jest za późno — mówi Sahakian. 

Dzieci i młodzież

Jedne z najmocniejszych danych pochodzą z badania ponad 10 tys. młodych ludzi. Ci, którzy wcześnie zaczęli czytać dla przyjemności, mieli lepszą uwagę, pamięć i funkcje wykonawcze, lepsze wyniki w szkole, mniej problemów ze zdrowiem psychicznym oraz zdrowszy styl życia: więcej snu, mniej ekranów. Czytanie poprawia nie tylko sprawność językową, ale też — poprzez podobne procesy poznawcze — wyniki z matematyki. 

Jednocześnie nawyk czytania wśród dzieci i nastolatków jest na najniższym poziomie od początku pomiarów, zwłaszcza u nastoletnich chłopców i dzieci z rodzin o niższym statusie. Nawet ci, którzy lubią czytać najmniej, przyznają wartość edukacyjną tej czynności — prawie połowa mówi, że dzięki niej uczy się nowych słów i faktów. Autorzy radzą nie czekać na „poważną” literaturę: komiks, powieść graficzna czy książka osadzona w uniwersum gry czy serialu też się liczy. Dr Langley: 

Ważne, by znaleźć coś, co naprawdę chcą czytać.

Dorośli: stres, empatia, samotność

U dorosłych czytanie wiąże się z relaksem, większą empatią i większą tolerancją wobec innych punktów widzenia. W badaniach to najpopularniejszy sposób na stres: prawie dwóch na pięciu dorosłych (38 proc.) wybiera książki. Ankieta pokazała, że po pocieszenie częściej sięgają po książki (35 proc.) niż po wino (31 proc.) czy gorącą kąpiel (10 proc.). 

Badanie neurobiologiczne zlecone w 2024 r. przez The Queen’s Reading Room wskazało, że już pięć minut lektury fikcji może obniżyć stres nawet o 20 proc., poprawić koncentrację i poczucie związku z innymi. 

Późny wiek i mózg

U seniorów aktywności stymulujące mózg — zwłaszcza czytanie — wiążą się z wolniejszym spadkiem sprawności poznawczej. W badaniu niemal 5,5 tys. osób w wieku 55+ ci, którzy regularnie czytali i uprawiali podobne zajęcia, rzadziej rozwijali zaburzenia poznawcze w ciągu pięciu lat. Inna praca powiązała czytanie gazet, czasopism i książek ze spadkiem ryzyka choroby Alzheimera o 33 proc. Kluby czytelnicze dają dodatkowo kontakt społeczny, a izolacja sama w sobie zwiększa ryzyko demencji. 

Obrazowanie mózgu pokazuje różnice strukturalne u osób czytających: większe objętości i powierzchnie kory w obszarach języka, uczenia się, regulacji emocji i kontroli wykonawczej, silniejszą łączność istoty białej oraz większą grubość kory w rejonach językowych. Większość prac to korelacje, nie dowód przyczynowości. Pojawiają się jednak przesłanki przyczynowe: w małym badaniu 11 dzieci z dysleksją (7–11 lat) ośmiotygodniowy trening czytania poprawił umiejętności i zwiększył objętość istoty szarej w kluczowych obszarach. 

Autorzy nie twierdzą, że książka zastąpi leczenie. Twierdzą coś skromniejszego i praktyczniejszego: jak z ruchem — jakakolwiek dawka czytania jest prawdopodobnie lepsza niż żadna.

Źródło: Republika/Psychological Medicine

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.

Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google. 

Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube

Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB

Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X