Za 15 lat może dojść do załamania wiru subpolarnego. Europie grozi zimno
W erze globalnego ocieplenia, gdy prawie cała powierzchnia Ziemi się nagrzewa, jedna plama oceanu na południowy wschód od Grenlandii jest jedynym miejscem na planecie, które stale się ochładza – nawet o 1°C w ciągu ostatnich 150 lat. Najnowsze badania naukowe wskazują, że ta tzw. „zimna plama” (lub „dziura ociepleniowa”) to silny sygnał osłabienia kluczowego systemu prądów oceanicznych – Atlantic Meridional Overturning Circulation (AMOC), wielkiego „taśmociągu” transportującego ciepło z tropików na północ.
Od ponad wieku naukowcy obserwują niezwykłe zjawisko w północnym Atlantyku. Podczas gdy reszta oceanów i lądów na Ziemi systematycznie się ociepla w wyniku zmian klimatu spowodowanych przez człowieka, obszar na południowy wschód od Grenlandii (między Grenlandią a Wyspami Brytyjskimi) wyraźnie się ochładza. Ta „zimna plama” jest widoczna na wizualizacjach NASA z 2015 roku jako wyraźna niebieska anomalia temperaturowa na tle czerwono-pomarańczowych obszarów ocieplenia.
Przez lata naukowcy spierali się o przyczynę tego zjawiska. Jedni wskazywali na zmiany wiatrów i zachmurzenia, które mogłyby zwiększać parowanie i odbijać promienie słoneczne. Inni od początku podejrzewali, że winny jest osłabienie AMOC – potężnego systemu prądów, który działa jak gigantyczny przenośnik ciepła:
Ciepłe, słone wody z Zatoki Meksykańskiej płyną na północ, oddają ciepło Europie, ochładzają się, toną i wracają na południe głębokimi prądami.
Najnowsze badania rozstrzygają spór na korzyść AMOC
Kluczowe dowody przyniosło badanie opublikowane w czasopiśmie Geophysical Research Letters (DOI: 10.1029/2025GL118383), którego wyniki szeroko omówiły m.in. New Scientist (4 czerwca 2026) i CNN (12 czerwca 2026). Zespół pod kierunkiem prof. Stefana Rahmstorfa z Instytutu Badań nad Wpływem Klimatu w Poczdamie przeanalizował dane z reanaliz klimatycznych (m.in. ERA5), satelitów, boi i statków.
Wyniki są jednoznaczne:
- Ochłodzenie „zimnej plamy” sięga głęboko – nawet do 1000 metrów pod powierzchnię oceanu, gdzie wpływ wiatrów i chmur jest minimalny.
- Straty ciepła z powierzchni oceanu w tym regionie zmniejszyły się od 1955 roku (a znacząco od lat 90.), co przeczy hipotezie o dominującej roli atmosfery.
- Główną przyczyną jest zmniejszony transport ciepła przez osłabiony AMOC – mniej ciepłej wody dociera na północ.
Badanie potwierdziło, że czynniki atmosferyczne (wiatry, chmury) wyjaśniają jedynie niewielką część zjawiska. Dane z różnych źródeł są spójne, co znacznie wzmacnia wiarygodność wniosków.
Dlaczego AMOC słabnie?
Głównym winowajcą jest topnienie lądolodu Grenlandii spowodowane globalnym ociepleniem. Do oceanu trafia ogromna ilość słodkiej wody, która zmniejsza gęstość wód powierzchniowych. W efekcie woda trudniej tonie, co spowalnia całą cyrkulację. Niektóre badania wskazują, że AMOC jest już najsłabszy od około 1000 lat.
Co może się stać, jeśli AMOC dalej osłabnie lub się załamie?
Osłabienie lub całkowite załamanie AMOC (tzw. tipping point) niesie poważne, globalne konsekwencje:
- Znacznie chłodniejsze zimy w Europie i Wielkiej Brytanii (nawet o kilka stopni).
- Przyspieszony wzrost poziomu morza na wschodnim wybrzeżu USA.
- Zakłócenie monsunów w Afryce i Azji → przedłużone susze i problemy z żywnością.
- Zmiany w układzie prądów strumieniowych i wzrost ekstremalnych zjawisk pogodowych na całym świecie.
Prof. Rahmstorf ostrzega, że załamanie subpolarnego wiru (subpolar gyre) – części systemu – mogłoby już w latach 2040. przynieść poważne skutki dla Europy Zachodniej, nawet zanim dojdzie do pełnego załamania całego AMOC.
Choć naukowcy podkreślają, że dane oceaniczne są wciąż ograniczone i nie wszystkie szczegóły są w 100% rozstrzygnięte, rosnąca liczba dowodów (w tym głębokie ochłodzenie i spójność modeli z obserwacjami) mocno wzmacnia tezę, że „zimna plama” jest odciskiem palca słabnącego AMOC.To nie jest już tylko teoretyczna możliwość – to realny sygnał, że jeden z najważniejszych regulatorów klimatu Ziemi jest pod presją. Dalsze monitorowanie i redukcja emisji gazów cieplarnianych pozostają kluczowe, by uniknąć najgorszych scenariuszy.
Londyn dotknięty epoką lodowcową - AI
Źródło: Republika/Geophysical Research Letters
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.
Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google.
Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube
Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB
Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X
