Polska 21 września – co wydarzyło się tego dnia
Tego dnia Stefan Żeromski zakończył swoją powieść „Przedwiośnie”; Państwowe Zakłady Inżynierii podpisały umowę z „Fiatem” na produkcję samochodów; rozpoczął się proces członków antykomunistycznej organizacji „Ruch”, w którym zapadły wyroki więzienia; Polskie Radio przeprowadziło pierwszą od 31. lat transmisję mszy świętej; odbyły się wybory parlamentarne, w których zwyciężyła AWS; podczas Mistrzostw Świata rozgrywanych w Katowicach siatkarska reprezentacja Polski zdobyła złoty medal. Urodzili się m. in. Stefan Maria Kuczyński, Franciszek Wielopolski, Wiktor Staniewicz, Tadeusz Danilewicz, Wiesław Bernolak, Marian Terlecki. Zmarli natomiast: Zofia Holszańska, Klementyna Hoffmanowa, Arthur Schopenhauer, Andrzej Miłosz oraz Tomasz Wołek.
1461 - W Krakowie zmarła Zofia Holszańska, księżna litewska, królowa Polski, ostatnia żona króla Władysława II. Jagiełły.
1495 – We Fromborku zmarł kanonik Maciej Launau. Kanonikiem warmińskim był od 1474 r., a kantorem kapituły od 1491 r. Stale rezydował przy katedrze. Wielokrotnie wyjeżdżał z Fromborka z różnymi misjami: na układy z Krzyżakami, na zjazdy stanów pruskich, był też na sejmie elekcyjnym Jana Olbrachta.
1732 – Urodził się Franciszek Wielopolski, polski ziemianin, polityk, prezydent Krakowa, marszałek nadworny koronny.
1845 - W Passy pod Paryżem zmarła Klementyna Hoffmanowa, pisarka, pedagog, autorka m.in. utworów dla dzieci i młodzieży.
1860 - We Frankfurcie nad Menem zmarł Arthur Schopenhauer, niemiecki filozof urodzony w Gdańsku, autor dzieła „Świat jako wola i przedstawienie”.
1866 – Urodził się Wiktor Staniewicz, polski matematyk, wykładowca akademicki.
1895 – Urodził się Tadeusz Danilewicz, major WP, członek NOW i NSZ, komendant główny NZW.
1904 - W Bogusławiu na Wołyniu urodził się Stefan Maria Kuczyński, historyk, mediewista, autor powieści historycznych, m.in. „Zawisza Czarny”.
1920 - Wojna polsko-bolszewicka: Początek konferencji pokojowej w Rydze.
1924 - Stefan Żeromski zakończył pracę nad powieścią „Przedwiośnie”.
1928 - Rozpoczął się czterodniowy strajk 10. tysięcy łódzkich włókniarzy.
1932 - Państwowe Zakłady Inżynierii podpisały umowę z „Fiatem” na produkcję w Polsce samochodów osobowych i ciężarówek.
1938 - Rząd RP wystosował wobec Czechosłowacji ultimatum zawierające żądanie zwrotu części Zaolzia.
1939 – Kampania polska: Z Warszawy ewakuowano drogą radzymińską 178. członków korpusu dyplomatycznego i 1200. cudzoziemców.
1939 – Kampania polska: Obrona Palmir mająca doprowadzić do ochrony składów amunicyjnych przed atakiem wojsk niemieckich.
1939 - Kampania polska: Resztki obrońców Grodna złożyły broń przed Sowietami. Armia Czerwona zajęła Kowel.
1941 - W Łucku urodził się Wiesław Bernolak, kompozytor, muzyk, gitarzysta, pianista i keybordzista; grał w zespołach „Czerwono-Czarni”, „Polanie”, „Quorum” oraz „Varsoviana 68”, a także grupach jazzowych Władysława Jagiełły i Leszka Dudziaka. Od 1971 roku mieszka w Szwecji. W kwietniu 2009 r. ukazała się jego książka „Bernolak Boogie”.
1942 - Niemcy zakończyli wielką akcję likwidacyjną w warszawskim getcie, rozpoczętą 22. lipca 1942 r. W czasie jej trwania ponad 250 tys. Żydów wywieziono do obozu zagłady w Treblince; 11 tys. skierowano do obozów pracy, na miejscu rozstrzelano ok. 6 tys. W getcie pozostało ok. 60 tys. osób, z czego blisko połowa nielegalnie.
1942 - Niemcy wywieźli z Suchedniowa do obozu zagłady w Treblince około 4,5 tys. Żydów.
1944 – Powstanie Warszawskie: Upadek Marymontu.
1945 – Masowiec SS „Kraków” jako pierwszy polski statek po wojnie zawinął do zrujnowanego portu w Gdyni.
1946 - Uchwała KRN o Trzyletnim Planie Odbudowy Kraju.
1951 – Dokonano oblotu szybowca SZD-8 „Jaskółka”.
1952 – W rozegranym na Stadionie Wojska Polskiego w Warszawie towarzyskim meczu piłkarskim Polska pokonała 3:0 reprezentację NRD, dla której był to pierwszy oficjalny mecz międzypaństwowy.
1954 – W Gdańsku urodził się Marian Terlecki, reżyser i producent filmowy; w 1991 prezes Komitetu do Spraw Radia i Telewizji. Autor kilkunastu reportaży dokumentalnych, zdobywca Polskiej Nagrody Filmowej w 2001 w kategorii najlepszy producent za film „Prymas. Trzy lata z tysiąca”.
1971 - Rozpoczął się proces członków antykomunistycznej organizacji „Ruch”. Oskarżeni otrzymali „za prowadzenie przygotowań do obalenia w przyszłości przemocą ustroju socjalistycznego w PRL oraz liczne przestępstwa kryminalne”, następujące wyroki: Andrzej Czuma i Stefan Niesiołowski - 7 lat, Benedykt Czuma - 6 lat, Marian Gołębiewski i Bolesław Stolarz - 4,5 roku, Emil Morgiewicz - 4 lata pozbawienia wolności.
1975 - W Warszawie wybuchł pożar w Centralnym Domu Dziecka „Smyk”.
1975 - Tadeusz Mytnik wygrał 32. edycję wyścigu kolarskiego „Tour de Pologne”.
1978 - Premiera filmu „Spirala” w reżyserii Krzysztofa Zanussiego.
1980 - Polskie Radio, zgodnie z podpisanymi przez władze komunistyczne porozumieniami sierpniowymi, przeprowadziło pierwszą od 31. lat transmisję mszy świętej.
1990 – Polska złożyła deklarację o przyjęciu obowiązkowej jurysdykcji Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości.
1997 - Odbyły się wybory parlamentarne. Wyniki wyborów do Sejmu: AWS 33,83 proc., SLD 27,13 proc., UW 13,37 proc., PSL 7,31 proc., ROP 5,56 proc. W Senacie AWS zdobyła 51 mandatów, SLD 28, UW 8, ROP 5, PSL 3. Pięć mandatów uzyskali kandydaci niezależni. Frekwencja: 47,93 proc.
2002 - W Warszawie zmarł Andrzej Miłosz, reżyser filmów dokumentalnych, dziennikarz i tłumacz; żołnierz ZWZ-AK, uhonorowany medalem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”.
2002 - W Warszawie otwarto Most Siekierkowski.
2004 – W Zatoce Gdańskiej miało miejsce trzęsienie ziemi o sile 5,0-5,3 stopnia w skali Richtera.
2014 - W rozegranym w Katowicach finale Mistrzostw Świata w siatkówce reprezentacja Polski pokonała 3-1 reprezentację Brazylii i zdobyła złoty medal.
2022 – Zmarł Tomasz Wołek, dziennikarz, publicysta polityczny, komentator sportowy, działacz opozycji w okresie PRL. Działał w Ruchu Młodej Polski i „Solidarności”. Był m.in. redaktorem naczelnym „Życia Warszawy” i „Życia”, a podczas stanu wojennego publikował w pismach podziemnych.
źródło: PAP
