Niebo zdradza tajemnicę słynnego obrazu Van Gogha. Astronomowie podważają dotychczasową datę

„Gwiaździsta noc” Vincenta van Gogha od lat fascynuje zarówno miłośników sztuki, jak i naukowców. Tym razem uwagę badaczy przyciągnęło nie tylko niezwykłe przedstawienie nocnego nieba, lecz także pytanie, kiedy dokładnie powstało jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł malarstwa. Nowe badanie sugeruje, że artysta mógł uwiecznić rzeczywisty układ ciał niebieskich widoczny przed świtem 22 lipca 1889 roku.

Dotychczas przyjmowano, że obraz powstał w czerwcu tego samego roku, kiedy Van Gogh przebywał w sanatorium w Saint-Rémy-de-Provence na południu Francji. Za tą datą przemawia między innymi list artysty do brata Theo, napisany około 18 czerwca, w którym wspominał o nowym studium rozgwieżdżonego nieba.

Astronomowie z Korei Południowej postanowili jednak sprawdzić, czy układ obiektów widocznych na obrazie odpowiada konfiguracji, którą Van Gogh mógł obserwować z okna sanatorium.

Niebo z obrazu a rzeczywistość

Badacze rozpoczęli analizę od ustalenia, jaki fragment krajobrazu mógł widzieć malarz. Zidentyfikowali wzniesienie położone na południowy zachód od sanatorium, a następnie porównali rzeczywiste ukształtowanie terenu z wcześniejszym szkicem Van Gogha. Na tej podstawie określili stosunkowo wąski fragment krajobrazu, który miał znaleźć się w polu widzenia artysty.

Następnie wykorzystali oprogramowanie astronomiczne do odtworzenia wyglądu nieba przed wschodem słońca w poszczególnych dniach czerwca i lipca 1889 roku. Szczególną uwagę zwrócili na położenie Księżyca, Wenus oraz Hiad, czyli gromady gwiazd widocznej w gwiazdozbiorze Byka.

Na obrazie Księżyc znajduje się powyżej Wenus. Naukowcy poszukiwali więc dat, w których oba obiekty były widoczne w podobnym układzie, a jednocześnie mieściły się w ustalonym wcześniej polu widzenia.

Według autorów badania tylko trzy daty spełniały przyjęte kryteria. Najlepsze dopasowanie uzyskali dla poranka 22 lipca 1889 roku. Tego dnia na niebie widoczny był cienki sierp Księżyca, Wenus oraz gromada Hiad (Hyades), których rozmieszczenie przypominało układ przedstawiony przez malarza.

Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie naukowym „Scientific Reports”. Sami autorzy podkreślają jednak, że ich ustalenia nie przesądzają o dacie powstania obrazu. Van Gogh mógł bowiem łączyć elementy nieba zaobserwowane w różnych dniach, dostosowując je do własnej wizji artystycznej.

Muzeum Van Gogha nie zgadza się z nową teorią

Hipotezę astronomów zakwestionowało Muzeum Van Gogha w Amsterdamie, które nie brało udziału w badaniu. Zdaniem jego specjalistów „Gwiaździsta noc” powstała w czerwcu 1889 roku.

Muzeum wskazuje, że malarz korzystał z rolki płótna otrzymanej na początku czerwca. Istotny jest również fakt, że 2 lipca Van Gogh wysłał bratu Theo rysunek wykonany na podstawie obrazu. W ocenie instytucji przemawia to za wcześniejszą datą ukończenia dzieła.

Kolejnym argumentem jest poważny kryzys psychiczny, którego artysta doświadczył około 22 lipca. Według muzeum stan zdrowia malarza uniemożliwiał mu wówczas pracę przez ponad miesiąc.

Przedstawiciele instytucji podkreślają również, że Van Gogh nie dążył do wiernego odtwarzania rzeczywistości. Dlatego, ich zdaniem, samo podobieństwo układu ciał niebieskich na obrazie do rzeczywistego nieba nie wystarcza, by ustalić datę jego powstania.

Astronom również podważa wyniki

Zastrzeżenia zgłosił także Donald Olson, emerytowany profesor fizyki i astronomii z Uniwersytetu Stanowego Teksasu. Badacz uważa, że położenie Wenus oraz gromady Hiad przedstawione na obrazie nie odpowiada obliczonym pozycjom tych obiektów na niebie.

Olson zakwestionował również założenie autorów dotyczące wąskiego pola widzenia. Jego zdaniem objęcie jednym spojrzeniem zaokrąglonych wzgórz i skalistych form widocznych na obrazie wymagałoby znacznie szerszego kąta obserwacji.

To istotna uwaga, ponieważ właśnie określenie fragmentu krajobrazu widzianego przez Van Gogha stanowiło jeden z kluczowych elementów nowej analizy.

Zagadkowa data nadal pozostaje otwarta

Badanie południowokoreańskich astronomów pokazuje, że narzędzia naukowe mogą pomóc w analizowaniu nawet tak dobrze znanych dzieł sztuki jak „Gwiaździsta noc”. Nie oznacza to jednak, że udało się jednoznacznie ustalić moment powstania obrazu.

Z jednej strony układ Księżyca, Wenus i Hiad może wskazywać na określony poranek w lipcu 1889 roku. Z drugiej strony dokumenty historyczne, korespondencja artysty oraz informacje o jego stanie zdrowia przemawiają za czerwcem.

Na razie spór między astronomami a historykami sztuki pozostaje nierozstrzygnięty. Niewykluczone też, że Van Gogh połączył rzeczywiste obserwacje nieba z własną wyobraźnią, tworząc kompozycję, która do dziś inspiruje kolejne pokolenia badaczy.

Vincent van Gogh (1853–1890) był holenderskim malarzem postimpresjonistycznym, jednym z najbardziej rozpoznawalnych artystów w historii sztuki. Choć za życia nie zdobył dużego uznania, po śmierci stał się inspiracją dla kolejnych pokoleń malarzy.

Vincent Willem van Gogh urodził się 30 marca 1853 roku w miejscowości Zundert w Holandii. Pochodził z rodziny związanej z Kościołem protestanckim. Zanim poświęcił się malarstwu, pracował między innymi w galerii sztuki i próbował zostać kaznodzieją. Sztuką zajął się na poważnie dopiero około 1880 roku.

Początkowo jego obrazy miały ciemną kolorystykę i przedstawiały głównie życie zwykłych ludzi. Jednym z ważniejszych dzieł z tego okresu są „Jedzący kartofle” z 1885 roku. Po przeprowadzce do Paryża w 1886 roku Van Gogh poznał twórczość impresjonistów i neoimpresjonistów, co wpłynęło na rozjaśnienie jego palety barw.

W 1888 roku artysta zamieszkał w Arles na południu Francji. To właśnie tam stworzył wiele swoich najbardziej znanych prac, między innymi obrazy przedstawiające słoneczniki. W tym okresie jego relacja z malarzem Paulem Gauguinem zakończyła się poważnym konfliktem. Van Gogh zmagał się również z kryzysami psychicznymi, a po jednym z nich trafił do szpitala.

W maju 1889 roku dobrowolnie zamieszkał w zakładzie leczniczym w Saint-Rémy-de-Provence. Mimo problemów zdrowotnych nadal intensywnie malował. Właśnie wtedy powstała „Gwiaździsta noc” (1889) – obraz przedstawiający wirujące gwiazdy, jasny Księżyc i nocny krajobraz. Dzieło stało się jednym z najważniejszych symboli jego twórczości.

W maju 1890 roku Van Gogh przeniósł się do Auvers-sur-Oise pod Paryżem, gdzie pozostawał pod opieką lekarza Paula Gacheta. Tworzył wówczas bardzo dużo obrazów, przedstawiając między innymi pola, ogrody i wiejskie domy.

27 lipca 1890 roku artysta został postrzelony w okolicznościach, które do dziś nie zostały całkowicie wyjaśnione. Zmarł dwa dni później, 29 lipca, w wieku zaledwie 37 lat. W ostatnich chwilach towarzyszył mu brat Theo, który przez lata wspierał go finansowo i emocjonalnie.

Źródło: Republika/Scientific Reports

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.

Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google. 

Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube

Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB

Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X